Termin przydatności kosmetyków – jak sprawdzić datę ważności?

Termin ważności kosmetyku sprawdzisz przede wszystkim przy oznaczeniu EXP lub symbolu otwartego słoiczka PAO. Gdy produkt zmienił zapach, kolor albo konsystencję, nie używaj go nawet wtedy, gdy data na opakowaniu jeszcze nie minęła. Sprawdź, jak odczytywać oznaczenia i rozpoznawać sygnały świadczące o utracie bezpieczeństwa.

Jak sprawdzić termin przydatności kosmetyku?

Najpierw obejrzyj całe opakowanie, także jego spód, zgrzew oraz etykietę umieszczoną pod naklejką. Data może być zapisana jako dzień, miesiąc i rok albo poprzedzona skrótem EXP. Czasem producent podaje wyłącznie numer partii, który pozwala ustalić datę produkcji po kontakcie z firmą odpowiedzialną za produkt.

W przypadku kosmetyków o trwałości do 30 miesięcy na opakowaniu powinna znaleźć się konkretna data minimalnej trwałości. Reguluje to Rozporządzenie 1223/2009/WE. Produkt powinien zachować bezpieczeństwo i właściwości do końca wskazanego terminu, pod warunkiem przechowywania go zgodnie z zaleceniami.

Jeżeli trwałość przekracza 30 miesięcy, opakowanie zwykle nie musi zawierać pełnej daty EXP. Wtedy decydujące znaczenie ma PAO, czyli okres przydatności po otwarciu. Sam fakt, że krem, puder czy tusz był nieużywany, nie oznacza jeszcze, że pozostaje świeży przez nieograniczony czas.

Jeśli kosmetyk ma jednocześnie EXP i PAO, nie przekraczaj daty EXP, nawet gdy liczba miesięcy po otwarciu sugerowałaby dłuższe użytkowanie.

Co oznacza symbol PAO?

PAO pochodzi od angielskiego określenia okresu po otwarciu. Symbol przedstawia otwarty słoiczek, a umieszczona w nim liczba wskazuje czas w miesiącach. Oznaczenie 6M oznacza sześć miesięcy, natomiast 12M – dwanaście miesięcy od pierwszego otwarcia opakowania.

Datę otwarcia dobrze zapisać na pudełku lub bezpośrednio na opakowaniu. Ma to znaczenie szczególnie przy produktach używanych nieregularnie, takich jak palety cieni, kremy specjalistyczne czy kosmetyki sezonowe. Po upływie PAO preparat może tracić stabilność chemiczną i mikrobiologiczną.

Niektóre produkty jednorazowe, hermetycznie zamknięte albo stabilne chemicznie nie muszą mieć symbolu PAO. Dotyczy to między innymi części aerozoli, perfum i testerów. W ich przypadku należy kierować się datą minimalnej trwałości oraz stanem opakowania.

Co zrobić, gdy widoczny jest tylko kod partii?

Numer partii nie zawsze da się odczytać samodzielnie. Kody mają różne formaty, dlatego internetowe kalkulatory dat produkcji nie obejmują wszystkich marek i serii. Najpewniejszym rozwiązaniem jest przekazanie kodu producentowi lub dystrybutorowi wraz z nazwą produktu.

Nie traktuj krótkiego kodu jako daty ważności. Dodatkowe ciągi cyfr mogą oznaczać pojemność, numer katalogowy albo kod kreskowy. O bezpieczeństwie decyduje oznaczenie przewidziane dla konkretnego kosmetyku, a nie przypadkowa liczba znaleziona na pudełku.

Po czym poznać przeterminowany kosmetyk?

Niepokój powinny wzbudzić zmiany, które nie występowały przy pierwszym użyciu. Zapach staje się kwaśny, metaliczny lub zjełczały, a emulsja zaczyna rozwarstwiać się na fazę wodną i olejową. Takie objawy często wynikają z procesów chemicznych zachodzących w formule.

Autooksydacja polega między innymi na utlenianiu lipidów i tworzeniu nadtlenków. W efekcie kosmetyk może jełczeć, zmieniać barwę oraz twardnieć. Światło, tlen i podwyższona temperatura przyspieszają te reakcje, zwłaszcza w produktach zawierających oleje roślinne, masła i inne tłuszcze.

Rozpad dotyczy również substancji aktywnych. Witamina C, retinol i wybrane peptydy mogą ulegać utlenianiu albo hydrolizie, przez co preparat traci swoje właściwości. Filtry UV także nie są wieczne – promieniowanie może zmieniać ich strukturę i obniżać poziom ochrony przeciwsłonecznej.

Jakie zmiany powinny zakończyć używanie produktu?

Wyrzuć kosmetyk, gdy zauważysz choć jeden z poniższych sygnałów:

• nietypowy, kwaśny, stęchły albo zjełczały zapach,
• rozwarstwienie, grudki lub wyraźne wysychanie formuły,
• zmianę koloru, przejrzystości albo stopnia krycia,
• pieczenie, swędzenie, zaczerwienienie lub wysypkę po aplikacji.

Dotyczy to także produktu z nieuszkodzonym opakowaniem. Data i PAO wyznaczają granicę bezpieczeństwa, ale niewłaściwe warunki przechowywania mogą przyspieszyć pogorszenie formuły.

Dlaczego stare kosmetyki mogą szkodzić skórze?

Podczas każdego otwarcia do opakowania dostają się tlen, wilgoć i mikroorganizmy z dłoni, aplikatora oraz otoczenia. Konserwanty z czasem tracą część działania, a w wodnych formułach powstają warunki sprzyjające namnażaniu bakterii, drożdży i pleśni.

Ryzyko jest większe w tonikach, mgiełkach, emulsjach, żelach i szamponach. Kosmetyki olejowe częściej ulegają jełczeniu, natomiast formuły naturalne bez tradycyjnych konserwantów mogą szybciej tracić stabilność. Słoiczki wymagają większej higieny niż opakowania z pompką, bo użytkownik ma bezpośredni kontakt z zawartością.

Badanie Giacomel i współpracowników z 2013 roku wykazało obecność Staphylococcus aureus w 79% próbek maskar, a Pseudomonas aeruginosa w 13%. Te drobnoustroje mogą zwiększać ryzyko zapalenia mieszków włosowych, spojówek oraz innych infekcji skóry.

Wśród zanieczyszczonych kosmetyków wycofywanych z rynku często wykrywa się Pseudomonas aeruginosa. Szczególnej ostrożności wymagają produkty do oczu, ponieważ zakażenie w tej okolicy może obejmować rogówkę i wymagać szybkiej pomocy medycznej.

Maskary, kredki i eyelinery do oczu wyrzucaj po przekroczeniu PAO albo wcześniej, jeśli zmieniły zapach, wyschły lub powodują pieczenie.

Jak przechowywać kosmetyki, aby dłużej zachowały jakość?

Kosmetyki przechowuj w miejscu suchym, zacienionym i chłodnym, ale nie zamrażaj ich. Łazienkowa para, częste wahania temperatury oraz słońce przyspieszają degradację składników. Latem nie zostawiaj produktów w samochodzie ani na parapecie.

Po użyciu dokładnie zamykaj opakowanie. Do słoiczka sięgaj czystymi, suchymi dłońmi lub jednorazową szpatułką, a aplikatory regularnie myj. Nie dolewaj wody do zaschniętej maskary i nie mieszaj starego kosmetyku z nowym, ponieważ możesz przenieść zanieczyszczenia.

Nadzór nad bezpieczeństwem kosmetyków sprawuje między innymi Państwowa Inspekcja Sanitarna, a także Inspekcja Handlowa. Jeśli po użyciu produktu pojawi się silne podrażnienie, obrzęk oka, ból albo ropna wydzielina, przerwij aplikację i skontaktuj się z lekarzem.